انديشهء خود بودند و عادت نداشتند كه براى رهايى دولت از دشوارىهايى كه پيش رو دارد ، همكارى كنند و براى آبادى و پيشرفت كشور كوششى نمايند . گذشته از آن كه امتيازهاى پيشين آنان نيز از دست مىرفت . از اين روى دور نيست كه آنان به انديشه افتاده باشند تا بر دولت بشورند و كار را بر او دشوار سازند ، با خود دولت مصر - چنان كه در تورات آمده « 1 » - نگران و بيمناك شد كه مبادا آنان كه اينك ناخرسند شده‌اند در كار براندازى آنان با دشمنان همدست شوند و دشوارى بيافرينند ؛ گروهى پژوهشگران پيش‌تر رفته و گفته‌اند ، مصريان پاره‌اى از توطئه‌ها و دسيسه‌هاى اسرائيليان را در دشمنى با خود شناسايى نيز كرده بودند . « 2 » به هر رروى اگر ديدگاه كسانى را بپذيريم كه مىگويند رامسس دوم « 3 » يا حتى پدرش « سيتى » اول ، همان فرعونى است كه اسرائيليان را به بردگى و بيگارى گرفته است ، خواهيم ديد كه ساختار سياسى - اجتماعى مصر در روزگار او آشكارا خواستار اين بوده است كه وى در برابر دخالت‌ها ، فتنه‌ها و آشوب‌هاى بيگانگانى كه دولت و كشور او را نشانه گرفته بودند ، بيدار و برحذر باشد . و چنين نبوده است كه وى به ناگاه و بىزمينه‌ها و انگيزه‌هاى پيشين ، و تنها از روى سياه‌دلى و كژهنجارى و خون‌خوارى ، چنان شيوهء ناپسنديده‌اى پيش گيرد و مردمى بىگناه را به بيگارى و بيچارگى افكند ، بلكه بىگمان زمينه‌ها و انگيزه‌هايى در كار بوده كه او را ناگزير به چنين سخت‌گيرىها و ستم‌گرىهايى كرده است . روزگار رامسس دوم ( 1290 - 1224 ق . م ) و نيز روزگار پدرش سيتى اول ( 1309 - 1291 ق . م ) ، از پيش درگير پيكارى ويرانگر بود ، پيكارى كه ميان دو ابر قدرت آن روزگار يعنى مصريان و حتيان درگرفته بود ، و به گزارش تاريخ ، حتيان در آشوب و شورش‌هايى كه در امپراتورى آسيايى مصر ، به روزگار اخناتون ( 1367 - 1350 ق . م ) پيش آمده بود ، دست و دخالت داشته‌اند ، شورش‌هايى كه كم و پيش دست مصريان را از غرب آسيا كوتاه كرد « 4 » - يا چيزى نمانده بود كه كوتاه كند - تا آن گاه كه در روزگار « حورمحب » ( 1335 - 1308 ق . م ) ،

--> ( 1 ) . سفر خروج ، 1 : 10 . ( 2 ) . سليمان مظهر ، قصة العقائد ، 283 . ( 3 ) . قاموس الكتاب المقدس ، 2 / 923 ؛ نيز : M . Noth , op - cit , p . 120 - 431 ; E . Naville , Archaeology of the Old Testament , p . 39 ; J . Finegan , op - cit , p . 120 - 134 . ( 4 ) . O . R . Gurney , The Hittites , ( Penguin Books ) 1969 ، p . 51 ; S . A . B . mercer , The Tell - el Amarna Tablets , I , p . 215 , 417 - 12 , II , p . 832 - 925 F .